Thomas Mangelin: Tradhtia e Kim Filbit dështoi operacionin për rrëzimin e Enverit

0
235

Operacionet e Shërbimit Sekret Amerikan në fundin e viteve 40-të ishin përpjekja më serioze e Perendimit për të rrëzuar regjimin e Enver Hoxhës. CIA e sapo krijuar nga Senati Amerikan pas Luftës së Dytë kërkonte me çdo kusht të dobësonte ndikimin sovjetik në Europën Lindore duke krijuar probleme të mëdha në vendet satelite. Zyra e Kordinimit të Politikave e krijuar më 1948 për hartimin e misioneve të luftës psikologjike, politike dhe paraushtarake te CIA-s e njohur edhe si OPC e drejtuar nga Frank Ëisner mendonte se një numër Operacionesh klandestine kundër vendeve të Bllokut Lindor do të mund të dobësonte sistemin sovjetik dhe do të influenconin në rrëzimin e regjimeve komuniste të instaluar atje. Në këtë mënyrë amerikanët shpresonin se do të frenohej edhe ndikimi komunist në Europën perendimore i cili pas Luftës së Dytë Botërore ishte një kërcënim serioz për qeveritë demokratike. Zyra e Kordinimit të Politikave OPC e cila realisht varej nga Departamenti i Shtetit përzgjodhi Shqipërinë si një prej pikave më të dobëta të Perandorisë Sovjetike për këto Operacione. Shqipëria e sapo shkëputur nga ndikimi jugosllav dukej se mund të rrëzohej lehtë. Një numër specialistësh të OPC të sapo kthyer nga Italia, ku kishin mundur të manipulonin rezultatet e zgjedhjeve italiane, duke i dorëzuar pushtetin frontit antikomunist, kishin kontakte të shumta me mërgatën shqiptare. Situata politike pas prishjes me Titon dukej qartë që ishte në disfavorin e Enver Hoxhës. Kësisoj, Frank Ëisner dhe planifikuesit e tjerë të CIA-s vendosën krijimin e Kompanisë 4000, një njësi paraushtarake shqiptare e cila do të përdorej për Misione Klandestine kundër Shqipërisë.
Megjithatë, nga dokumentat e deklasifikuara dy vitet e fundit mbi Operacionet Amerikane të koduara “BGFIEND /Shqipëria e Lirë” për herë të parë mund të konfirmojmë edhe një fakt të panjohur deri më tani. Dokumentet e Dosjes RG 263 në Arkivin e Deklasifikuar Amerikan, bëjnë të qartë se Operacionet kundër Shqipërisë e kanë fillesën e tyre në përpjekjet britanike për të krijuar probleme në prapavijat e ushtrisë komuniste greke të pozicionuara në territoret shqiptare gjate luftës civile. Sherbimi i Fshehtë Britanik i cili kishte përvojë të pasur në Ballkan ishte interesuar për të mbajtur larg Greqisë influencën komuniste, influencë e cila rrezikonte seriozisht ndikimin britanik në Greqi në kundërshtim me marrëveshjen Stalin-Churchill. Për këtë arsye, britanikët mbështesnin pa asnjë rezervë forcat qeveritare të cilat kishin ndërmarrë disa operacione në shkallë të gjerë për shpartallimin e ushtrisë komuniste pranë kufirit me Shqipërinë. Për destabilizimin e Shqipërisë, veç ndihmës nga komunistët grekë, britanikët kishin rekrutuar një numër shqiptarësh nga Emigracioni Politik të cilët trajnoheshin në Maltë dhe dërgoheshin fshehurazi me Misione zbulimi në Shqipërinë Jugore. Dokumentet e para të ardhura nga këto grupe tregojnë qartë se objektivat e këtyre Misioneve ishin zbulimi i ndihmave shqiptare për komunistët grekë si dhe krijimi i pakënaqësive në popullsinë përgjatë kufirit shqiptaro- grek dhe jo rrëzimi i Qeverisë së Hoxhës. Operacionet Britanike në Shqipëri me sa duket kanë qenë edhe një prej arsyeve se përse OPC dhe Frank Ëisner përzgjodhën Shqipërinë për të filluar Misionet Klandestine Amerikane për të zbatuar dotkrinën e efektit domino- destabilizimi i përshkallëzuar i frontit komunist.
Sipas dokumentave të deklasifikuara të Operacioneve “Shqipëria e Lire” në Marsin e 1949 një delegacion i nivelit të lartë të Shërbimit Sekret Britanik më në krye William Hayter, bëri takimin e parë me zyrtarët e CIA-s për të kërkuar ndihmë financiare dhe një bashkëpunim të mundshëm me amerikanët për Operacionet Shqiptare. Propozimi Britanik gjeti mbështetjen e Frank Ëisner dhe zëvendësit të tij Franklin Lindsay person që e njihte mirë Ballkanin pasi kishte shërbyer në Jugosllavi gjatë Luftes së Dytë Botërore. Megjithëse propozimi Britanik nuk ishte përkrahur nga Pentagoni, i cili kundërshtonte Operacionet Klandestine në Shqipëri, Departamenti i Shtetit mendonte se një fitore në Shqipëri do të kishte një impakt të fuqishëm propagandistik në vendet satelite sovjetike. Po kështu marrëveshja e shqiptarëve me Sovjetiket për të vendosur nëndetëset në Bazën e Vlorës ishte një kërcënim serioz për sigurinë amerikane në Mesdhe dhe për këtë arsye rrëzimi i Hoxhes eliminonte këtë rrezik potencial për amerikanët. Pas bisedimesh të gjata midis CIA-s, Pentagonit dhe Departamentit të Shtetit me 10 vota pro dhe 2 kundër, propozimi Britanik për Operacione të përbashkëta me Amerikanët u aprovua dhe të dyja agjencitë e inteligjencës filluan përgatitjet për Misione Klandestine. Në Londër, Sekretari i Jashtëm Britanik Ernest Bevin menjëherë informoi Komisionin për Rusinë se ishte arritur marrëveshja me amerikanët për Operacionet Klandestine në Shqipëri. Operacione të cilat kishin marrë edhe miratimin zyrtar të Kryeministrit Britanik Clement Atlee.
Në krye të Operacioneve Shqiptare për OPC, Frank Wisner vendosi një oficer të ri James Macarger, i cili kishte gati një vit që punonte për çështjet shqiptare në Departamentin e Shtetit dhe njihte mjaft nga liderët e Mërgatës Shqiptare. James Macarger për ti dhënë një mbështetje politike operacioneve të planifikuara propozoi krijimin e një Qeverie Shqiptare në Mërgim megjithëse përpjekjet për një bashkim të fraksioneve shqiptare ishte një ndërrmarje e vështirë. Debate të shumta në gjirin e Mërgatës për lidershipin e kësaj organizate po krijonin vështirësi dhe pas presioneve të OPC u vendos që kryesinë e kësaj Qeverie në Mërgim e njohur edhe si Komiteti Kombëtar Shqipëria e Lirë ta merrte Mithat Frashëri. Mithat Frashëri i thirrur nga Turqia ku kishte emigruar pas largimit nga Shqipëria mbërriti në Romë ku u njoh me planin e përpunuar nga OPC dhe propozimin e tij për të udhëhequr Qeverinë Shqiptare të Emigracionit. Frashëri pas një sërë takimesh me zyrtarët e CIA-s në Itali dhe Francë, udhëtoi për në Amerikë, i shoqëruar nga Koloneli i Shërbimit Sekret Amerikan Loëe. Pasi mbërriti në Ëashington ku u prit nga nënsekretari i Shtetit dhe zyrtarë të tjerë të OPC, Frashëri udhëtoi për në Neë York ku do të vendoseshin Zyrat Qendrore të Komitetit Kombëtar Shqipëria e Lirë. I vendosur në Hotelin luksoz Ëalthorp, Frashëri filloi takimet me një sërë shqiptarësh të arratisur pas lufte nga Shqipëria. Optimist për një mundësi reale të kthimit në Shqipëri, Mithat Frashëri papritmas gjendet i vdekur në dhomën e tij. Vdekja e befasishme e Frashërit solli një përmbysje të shpejtë të situatës politike të ekuilibruar me aq vështirësi nga amerikanët. Gjithsesi Shërbimi Sekret Amerikan u mundua që vdekja e papritur e Frashërit të mbahej sa më larg syve kureshtarë të mediave duke mos krijuar publicitet të panevojshëm. Për këtë arsye asnjë investigim nuk u ndërmor për të sqaruar vdekjen e papritur të Kryetarit të Qeverisë në Mergim. Hipoteza për vrasjen e Frashërit kanë qarkulluar në mesin e emigracionit shqiptar megjithëse asnjëherë nuk pati një tentatitë serioze për ta ndriçuar këtë vdekje të papritur pikërisht në momentin kur përpjekjet politike për një Bashkim të Mërgatës Shqiptare ishin në kulmin e tyre. Mos vallë agjentë të fshehtë sovjetikë në rradhët e inteligjencës amerikane kishin njoftuar për rrezikun potencial që mund të sillte Mithat Frashëri në Operacionet Klandestine që priteshin të fillonin dhe si rrjedhim Sigurimi shqiptarë dhe njerzit e tyre mund ta kenë eliminuar atë? Shërbimi i Fshehtë Shqiptar i cili u krijua sipas modelit sovjetik megjithëse pa ekperiencë të gjatë në këtë fushë drejtohej nga të rinj ambiciozë të cilët kishin vendosur kontakte me një sërë të arratisurish shqiptarë në Perendim. Mos vallë njëri prej tyre ka qenë personi përgjegjës për vrasjen e Frashërit? Fatkeqesisht amerikanët nuk kanë mbajtur në mbikqyrje shqiptarët me të cilët Frashëri kishte kaluar ditët e fundit të jetës së tij për të krijuar një ide mbi personat e mundshëm për një mision të tillë. Megjithatë në dokumentin e vdekjes së Frashërit e gjendur në arkivin e CIA-s të deklasifikuar kohët e fundit ka një shenim mbi vdekjen e Frashërit ku thuhet se ai ishte identifikuar nga mbesa e tij dhe i fejuari shqiptaro-amerikan Tom Stefani. Tom Stefani, një ish-officer i OSS, pararendëses së CIA-s, kishte shërbyer në Shqipëri gjatë luftës dhe kishte qenë shumë pranë shtabit partizan të udhëhequr nga Hoxha. Marrëdhëniet e tija me Harry Fultz, shefi i Zyrës për Shqipërinë kishin qenë normale gjatë luftës, por diçka kishte ndryshuar pasi Stefani kishte marshuar triumfator së bashku me liderët kryesorë komunistë në çlirimin e Tiranës. Megjithatë, Stefani pasi ishte kthyer në Amerikë me të fejuaren e tij shqiptare, mbesën e Mithat Frashërit e kishin larguar nga Shërbimi i Fshehtë Amerikan. I mbetur pa punë dhe pa asnjë perspektivë për karrierë, Tom Stefani kishte probleme të mëdha me pijet alkolike. Arsyeja e vërtetë se përse Tom Stefani u largua nga ky shërbim nuk dihet, por kolege të tij të OSS kanë dëshmuar se Stefani dyshohej për marrëdhënie të afërta me liderët komunistë shqiptarë.
Babai juaj ka qenë simpatizant i Nolit?
Po është e vërtetë që donte Nolin. Kur u ktheva në Amerikë babai im ishte i shqetësuar që unë po punoja kundër Shqipërisë edhe pse atje ishin komunistët. Në gazetën që dilte në Boston kryeredaktori ishte pro Shqipërisë dhe ata shkruajtën pse në luftonim kundër Shqipërisë.
Kur i trajnonit këta njerëz a ju shkonte në mendje se disa prej tyre ishin bashkëpunëtorë të gjermanëve?
Jo nuk më shkoi mendja. Ata i dërgonin në Kamp prej vendeve të tjera.
Për ta bërë më të qartë pyetjen time po ju them që CIA për shembull rekrutoi Xhaver Devën, një ish-ministër të qeverisë kuinslinge nën gjermanët ?
Po po e njoh këtë emër.
Xhafer Deva ishte pro nazist dhe kishte vrarë shqiptarë gjatë kohës që kishte qenë në pushtet. Por, pas 6 vjetësh ai rekrutohet nga CIA- për të punuar kundër Shqipërisë. A nuk ishte pak e çuditshme që një person që kishte punuar me nazistët tani punonte për amerikanët?
Shikoni ndoshta nazistët nuk harronin, por amerikanët dhe britanikët gjithmonë harrojnë.
Ndoshta në kamp kishte pro nazistë?

Edhe mundet, por unë nuk kisha dosje për personat atje. Dosjet i kishte CIA.
Cilët lider vinin në Kamp?
Kupi dhe Ermenji. Ata vinin flinin në kamp dhe takonin ushtarët. Said Kryeziu dhe Hasan Dosti po kështu.
Si ishin ata, i mbanin mend? Ne në Shqipëri kemi dëgjuar fjalë jo të mira për ta nga propaganda komuniste?
Se çfarë bënin ata për operacionet nuk e di por ata vinin në kamp unë i takoja. Abaz Kupi ishte i shkurtër, inteligjent, ishte i përfshirë me ushtarët e tij dhe mbështetës i Zogut. Ermenji ishte më i gjatë më i ri dhe dukej si mësues. Ishin njerëz normalë. Unë kur vinin në kamp i vendosja në baraka të veçanta, por ata hanin me ushtarët. Sait Kryeziu ishte më i gjatë, ishte kosovar më duket. Ishte nga familje e njohur. Ne flisnin në përgjithësi për ushtarët për jetën në kamp, por nuk flisnin për politikën me mua. Ata ishin përfaqësuesit e komitetit, por më duhet të them që të gjitha atë ishin shumë klanor. Çdo gjë ishte klan. Balli më vete, Legaliteti më vete në fakt një prej gjërave që më kujtohet mirë ishte fakti që këto grupe nuk shkonin me njëri-tjetrin. Flinin në baraka të veçanta, hanin veç. Më mbahet mend kur bënin shërbim një prej atyre të Legalitetit më duket qëlloi një të Ballit pas një sherri me fjalë. Gjermanët nuk bënë asgjë, shqiptarët nuk bënin gjë dhe kështu na mbeti një trup i vdekur në oborr.
Po ju si komandant i kampit çfarë bëtë?
E raportova sigurisht tek eprorët e mi.
Pra Legaliteti dhe Balli rrinin veçmas?
Po edhe kur marshonin e bënin veçmas. Ne i detyronim që të rrinim bashkë, por e pa mundur.
A nuk ju shqetësonte ky fakt? Si do ta çlironin Shqipërinë këto grupe kur ata nuk rrinin as me njëri-tjetrin në kamp?
Se çfarë bënin në jetën e tyre dhe se çfarë bënin në stërvitje ishin gjëra të ndara. Unë nuk përzihesha në jetën e tyre personale, por në stërvitje ata ishin të detyruar të zbatonin rregullat. Duhej të bashkëpunonim dhe ishte e detyrueshme. Mbaj mend Adnan Ypin që e trajnova t’i jepte makinës. Kini parasysh që kishim përballë fshatarë dhe na duhej t’i bënim ushtarë.
Diçka tjetër doja t’iu pyesja. A u takuat në atë kohë me Mithat Frashërin?
Jo nuk e takova.
Gjatë punës me Kompaninë 4000, a dëgjuat mbi arsyet e vdekjes së tij? Ka pasur disa dyshime për mënyrën se si vdiq?
Po e vërtetë kishte disa dyshime. Ai ishte në Neë York kur papritmas vdiq. Kishte zëra se atë duhet ta kishin vrarë e kishin helmuar në ushqim. Por, ndonjë fakt konkret se si e kishin bërë këtë gjë nuk doli. Unë e dija se ku ishte ai.
I dëgjove këto zëra dyshues?
Po, po, patjetër i dëgjova por asgjë nuk u konfirmua.
A mundesh të kujtosh se si ishte një ditë rutinë e një ushtari në Kompaninë 4000?
E para që duhet të dini është se mbulimi ynë ishte fakti që njiheshim si Kompani që bënte shërbime roje. Kjo dihej nga publiku dhe këtë duhej që edhe ushtarët të thonin nëse pyeteshin. Ndërkohë që, përpiqeshim që të trajnonim fizikisht, t’i ushqenim mirë kështu që rutina jonë e përditshme është që bënim shërbim roje. Unë nuk e dija se çfarë bënin ata pasi largoheshin nga Kampi. Mua më thuhej na dërgoni një grup prej 8, 10, 20 apo më shumë. Kështu që i hipnim në një kamion dhe iknin shqiptarët e mi. Ishin të përzier nga Legaliteti, Balli etj. Nuk dërgoja dot më shumë nga një grup dhe më pak nga tjetri. Duhej të ishin të balancuar. Politikisht duhej t’i ndanim në mes. Por, më duhet të them, ata nuk ishin më të mirët.
Sa informacion kishte për Shqipërinë në atë kohe? Sa dihej se çfarë ndodhte në Shqipëri? Ju dinit gjë për ato që ndodhnin në Shqipëri? Po në kamp?
Jo nuk dinim ndonjë gjë të madhe. Dinim që Enver Hoxha ishte në pushtet dhe njerëzit që vinin prej andej përpiqeshin të mbijetonin. Ata mund të kishin më shumë informacion, por nuk i diskutonin hapur. Ndoshta me rrethin e tyre flisnin, por jo me të gjithë. Flisnin për gjërat e përditshme si të thuash, por jo për ndonjë gjë sekrete.
Ajo që dua të di është nëse në kamp kishte informacion mbi ato që ndodhnin në Shqipëri? Sa dinit ju për Shqipërinë në atë kohë?
Në kamp ushtarët kishin radio. Ata dëgjonin radiot, por mua nuk është se më thonin ndonjë gjë të veçantë. Dinin se çfarë bëhej prej radiove.
A i shkruanin letra familjeve?
Nuk e di nëse i shkruanin apo jo, por mendoj se po.
Ndoshta disa prej tyre me anë të këtyre letrave informonin organet e Sigurimit në Shqipëri për atë që ndodhte në Kamp? Pasi ju mund ta dini që shërbimet shqiptare kishin informacion shumë të saktë për atë që ndodhte atje?
Unë di që ata kishin komunikim. Po ju jap një shembull. Një prej ushtarëve të mi po i jepte makinës një ditë në Munich dhe i binte borisë … Ai ishte shofer. Po sinjalizonte dikë dhe pasi kaloi nja dy makina i thotë “Bulja ka dalë prej Shqipërisë”. BULE. Bulja ishte nëna e Ekrem Bardhës. Bule Bardha. Ajo ishte arratisur nga Shqipëria, kishte shkuar në Greqi dhe prej andej në Itali. Dhe papritmas ajo ishte në Munich. Unë ndërkohë po përpiqesha t’i merrja një vizë asaj për të ardhur nga Italia në Munich për të qenë pranë djalit. Ndërkohë që, unë po përpiqesha t’i merrja vizën ajo kishte ardhur pranë Kompanisë apo diku afër në zonën gjermane. Ajo pra kishte ardhur katër muaj përpara se t’i dilte viza dhe kishte kaluar kufirin gjerman.
Po kush e dërgoi atë?
Nuk e di kush e dërgoi atë, por Njazi Bardha ishte në Kompaninë time, e papritmas e ëma e tij ishte në Gjermani. Askush nuk më tregoi mua për këtë gjë.
A ju duk e çuditshme kjo gjë?
Jo tamam, e dija që ata bënin shumë gjëra pa dijeninë time dhe ka shumë mundësi që të kenë bërë shumë gjëra pa dijeninë e CIA-s. E dija për shembull që Faik Dalipi erdhi nga Nurembergu ku kishte qenë në një “shtëpi të sigurt”. E dini se çfarë është “shtëpia e sigurt”? Por nuk e linin të vinte në Kompani. Ai kishte qenë i infiltruar në Shqipëri dhe kështu që e vunë atje. Një nga miqtë e tij më të mirë ishte Njazi Bardha. Faik Dalipi ishte në shtëpi të sigurt në Nuremberg deri sa e dërguan më në fund në Amerikë, por ai ishte në kontakt me Njazi Bardhën në Kompani dhe shkonin e vinin, përdornin edhe një kamion. Mua nuk më thonin asgjë por bënin atë që donin të bënin.
Pra kishte shumë aktivitet jashtë Kampit, aktivitet të cilin ju nuk e kontrollonit dot?
Jo nuk e kontrolloja dot.
Pra në këtë aktivitet mund të kishte edhe infiltrim nga Shërbimi Sekret Shqiptar?
Po mund të jetë e mundur. Shikoni, për çfarë i përket Kompanisë Kompania ishte e hapur, secili shkonte dhe vinte nga kazermat. Merrnin rrogat çdo fund muaji.
Pra mund të flisnin me kë të donin, të shkruanin letra, të takonin kë të donin?
Po ata takonin kë të donin jashtë dyerve. Ne kishim mbrëmje vallëzimi dhe kërcimtare çdo fund muaji, bënim mbrëmje në mencë.
Pra nuk dukej si një kamp i organizuar në mënyrë sekrete?
Jo nuk ishte i organizuar në mënyrë sekrete. Ishte i hapur, shumë i hapur.
Ju na shpjeguat në një farë mënyrë se çfarë detyre kishte Kompania, por cilat ishin objektivat e saj? Çfarë do të bënin ata? Do të infiltroheshin në Shqipëri? Do të krijonin trazira do të rrëzonin qeverinë dhe do të merrnin pushtetin? Cili ishte objekti kryesor?
Të them të vërtetën nuk e dija, atë që dija unë ishte se duhej t’i trajnoja këta njerëz dhe kur më kërkonin të dërgoja 8 apo 10 prej tyre për në shkollë unë i bëja gati. Çaush Basho dhe Xhemal Laci vendosnin se kush do të shkonte. P.sh, mua më vinte urdhri që duhen 10 vetë. Ata bënin listat dhe m’i jepnin mua duke më thënë: Këta janë ata që do shkojnë.
Në fakt unë po ju pyes mbi qëllimet e këtyre burrave. Çfarë shpresonin të arrinin ata? A shpresonin ata se do ta rrëzonin Hoxhën?
Shikoni, unë mendoj se ata e kishin seriozisht atë që ata bënin dhe për mendimin e tyre Enver Hoxha duhej të shkonte në ferr. Sigurisht që liderët e tyre kishin këto synime, por ushtarët e thjeshtë donin një vend ku mund të hanin, të flinin dhe të jetonin.
Nuk ishin shumë të interesuar për politikën?
Unë kisha përshtypjen se jo, por grupet e tyre sigurisht që ishin të interesuar.
Atëherë si e shpjegoni ju që ata ishin dakord për t’u përfshirë në këto operacione kur ata e dinin mirë që këto ishin operacione të rrezikshme ku edhe mund të vriteshin?
Sigurisht, i dëgjonim lajmet dhe dëgjonim se kush ishte kapur dhe kush ishte vrarë. Nuk më kujtohen tani emrat e tyre që ishin kapur apo ekzekutuar, por që ishin nga grupi ynë dhe ishin hedhur me parashutë. Komunistët i prisnin pasi e dinin që po vinin.
Pra, ky fakt të bën të mendosh që e dinin rrezikun?
Po dhe jam i bindur që disa prej tyre nuk donin të shkonin, me siguri që thonin, kjo mund të më ndodhë edhe mua, dhe nuk ishin shumë të gatshëm për të shkuar ashtu siç mund të ishin në fillim. Filluan të mendonin që kjo punë ishte me rrezik. Abaz Ermenji do që unë të shkoj mbase të pushtoj atë malin atje ndërkohë që armiku më qëllon dhe unë duhet të marr atë malin atje? Sigurisht që ata i zbatonin urdhrat, por jam i sigurt që nuk ishin më të gatshëm siç ishin më parë se të fillonin këto operacione.
A e dini ju që Shërbimi Sekret Shqiptar ndihmohej nga KGB sovjetike për të luftuar njerëzit që dërgoheshin nga Kompania?
Nuk e dija se cilët ishin konkretisht, por sigurisht që e dija që shqiptarët mbështeteshin nga rusët në këto operacione.
Pra ju e kishit këtë informacion që KGB ndihmonte Shërbimin Shqiptar?
Sigurisht që e dinim këtë fakt, por nuk kishim ndonjë detaj më shumë. Sigurisht ishte normale që ata do të përpiqeshin që të pengonin Misionin e Kompanisë.
A kishte diferencë midis Kompanisë së trajnuar nga amerikanët dhe grupeve që trajnoheshin nga britanikët në Maltë. A kishte divergjenca?
Grupet e Maltës ishin krijuar më përpara se unë të përfshihesha në Kompaninë 4000.
Ata trajnoheshin nga Smiley të cilin ju e keni takuar apo jo?
Po e kam takuar. Ata trajnoheshin si grupe infiltrimi dhe inteligjence dhe e kishin filluar misionin e tyre shumë më përpara se ne. Dikush lart mori vendimin që duhej të formoheshin formacione më të mëdha dhe jo thjesht grupe të vogla me dy apo tre vetë. Ne do të trajnonim më shumë njerëz me shpresën se do të krijonim një kolaps në Shqipëri, një kolaps i cili do të rrëzonte sistemin komunist. Ky do të ishte një shembull për të tjerët që do të thonin e shikoni se çfarë po ndodh në Shqipëri? Kështu mund të ndodhë në Jugosllavi, në Bullgari, në Poloni e kështu me radhë. Pra ne shpresonin në efektin domino.
A më lejoni t’ju pyes edhe diçka tjetër? Përse një shqiptar i thjeshtë, një bujk në Shqipëri, i cili sapo kishte dalë nga lufta, i cili besonte se Zogu kishte ikur, pronarët e tokave ishin larguar dhe një sistem i ri kishte filluar; përse ky person do t’i besonte fjalëve të dy apo tre personave të dërguar nga amerikanët apo britanikët? Përse duhej t’i besonte atyre?
Nuk e di, nuk e di përse duhej t’u besonte atyre, me të vërtetë nuk e di. E kuptoj se ku doni të dilni. Shikoni, unë sot jam 93 vjeç dhe e di mirë që është shumë e rëndësishme buka e përditshme. Një shqiptar normal kërkonte të kishte bukë për familjen, të rriste fëmijët e tij, nuk mendoj se shqiptari normal e vriste shumë mendjen. Sigurisht disa ishin shumë të shqetësuar kur komunistët morën pushtetin dhe e kuptuan që duhej të largoheshin se përndryshe Enver Hoxha dhe bashkëpunëtorët e tij përdornin koburen o me ta apo je i vdekur.
Gjithsesi, duhet të pranojmë se pas Marrëveshjes së Jaltës, Fuqitë e mëdha vendosën se Shqipëria duhej të mbetej nën influencën komuniste ?
Nuk mund ta kuptoj se përse Ruzvelti e pranoi një gjë të tillë. Mendoj se u thyen nga presioni rus. Shumë herë ne i jemi përkulur presionit rus dhe KGB-së edhe kur nuk duhej. Rusët gjithmonë kishin qëllime të fshehta ndërsa amerikanët dhe britanikët ishin më të hapur me qëllimet e tyre. Ti nuk e dije asnjë herë se çfarë mendonin rusët dhe kur marrëveshjet me ta bëheshin, Fuqitë e Mëdha i bënin ato bazuar në situatën aktuale. Megjithatë unë isha në fundin e hierarkisë së këtyre gjërave.
Sigurisht, por ju keni qenë pjesë e operacionit më të rëndësishëm dhe me të famshëm që është ndërmarrë kundër Shqipërisë. Siç edhe ju e dini pas këtij operacioni nuk ka pasur me tentativë serioze për të rrëzuar pushtetin komunist ?
Po është e vërtetë nuk ka pasur më.
Në fakt edhe ish-kryeministri Britanik Blair e ka pranuar publikisht se një prej dështimeve më të mëdha të Shërbimit Britanik ka qenë Operacioni Shqiptar ?
Shikoni mendoj se dështimi më i madh i tyre ka qenë fakti që ata nuk e kuptuan që fshatari shqiptar ishte një njeri i thjeshtë që kërkonte sigurinë e familjes së tij. Operacionet Britanike nuk i ngjallnin asgjë, nuk e inspironin fshatarin shqiptar.
Për ushtaret tuaj të Kompanisë 4000 çfarë ishte kjo luftë, një luftë për një Shqipëri më të mirë apo një eksperiment i anglo-amerikanëve? P.sh po citoj këtu Frank Ëisner i cili shkruan “ishte një eksperiment klinik për të parë nëse mund të rrëzohej regjimi”. A besoni ju se kjo ishte një luftë që vlente apo thjesht një eksperiment?
E vështirë për t’u treguar. Ju përmenda edhe me parë Abaz Kupin dhe Abaz Ermenjin. Nuk e di se çfarë përfitimi politik kishin ata prej britanikëve dhe çfarë fituan apo menduan se kjo ishte një mundësi përfitimi për ta. Ndoshta menduan se mund të ndryshonin diçka. Por t’iu përgjigjem ju nëse ja vlente apo jo, nuk e di sinqerisht. Nuk e di se çfarë motivimi kanë njerëzit që marrin vendime për këto Operacione. Nuk e di përse përfshihen në këto punë, a kanë ëndrra apo jo? E vështirë për t’u shpjeguar.
E keni lexuar besoj Librin e Lordit Bethel, “Tradhëtia e Madhe”? Çfarë mendoni për ato që ai shkruan?
Sigurisht që po. E njihja personalisht Lordin Bethel dhe kam folur me të në telefon shpesh. Jo keq, libri më pëlqen kam dhe një kopje këtu në shtëpi.
Ideja e përgjithshme për këto Operacione është se ato u tradhtuan nga Kim Filbi i cili informonte rusët për to. Por, ashtu siç shkruante edhe Lord Bethel në librin e tij si dhe nga informacioni që kemi nga hapja e arkivave duket se këto Operacione ishin infiltruar nga Shërbimi Shqiptar por edhe rus në disa nivele. Filbi ishte shumë i rëndësishëm për rusët që ta ekspozonin ?
Unë kam qenë disa herë me Filbin në Pentagon. Kam pirë kafe me të. Ai në atë kohë ishte oficer i Shërbimit Britanik dhe nuk ishte zbuluar akoma puna e tij me rusët. Filbi dinte shumë, ai ishte i informuar se çfarë do të bënte Kompania 4000 përpara se unë të merrja komandën e saj. Unë mendoj se rusët kishin kohë që punonin në këtë drejtim.
Po ju a mendoni se Filbi ishte personi i vetëm që informonte rusët për këto operacione? Apo kishte edhe të tjerë?
Duhet të kishte edhe të tjerë.
Filbi duhej të ishte në nivelin strategjik dhe informonte rusët në strategjinë e përgjithshme ndërsa të tjerë në detajet e zbarkimit informonin rusët apo shqiptarët?
Po mundet që të kishte të tjerë.
Lord Bethel thotë se ishin të paktën dy agjentë shqiptarë në gjirin e Kompanisë 4000 që raportonin.
Sigurisht që duhet të kishte edhe me shumë ?

Ju thashë pak më përpara Kompania ishte shumë e hapur. Mbaj mend që në dalje të Kampit unë kisha shkruar “Udhë e Mbarë”. Unë me të vërtetë e dëshiroja këtë për shqiptarët e mi. Po unë nuk e dija se ku po dërgoheshin ata.
Pas gjithë kësaj kohe që ka kaluar çfarë kujtimesh kanë mbetur? Çfarë mendoni për Kompaninë 4000?
Kujtimet e mia janë shumë të ngrohta. Kushdo që i planifikoi ato Misione, shikoni edhe nëse i planifikuan mirë, duket që nuk përfunduan mirë cilatdo qofshin ato misione apo dëshira të të mëdhenjve. Nuk e di se çfarë kërkonin eprorët e mi çfarë ëndrrash kishin por për ushtarët e mi ato Operacione nuk përfunduan ashtu siç ata ëndërronin.

Marrë nga “Exclusive”

Nga, Auron Tare

PËRGJIGJU

Ju lutemi shkruani komentin tuaj
Ju lutem vendosni emrin tuaj ketu