Hasan Luçi: Për bombën e Leka Zogut në ambasadën e Parisit na njoftoi agjenti 926

0
467

Ishte shtatori i vitit 1974 kur mbarë agjencitë e lajmeve të botës ndërprenë deri dhe reklamat për të transmetuar lajmin e bujshëm se në mes të Parisit u sulmua ambasada shqiptare. Ishte një lajm që u torr e ritorr sipas qejfit dhe sipas interesave politike të “kazanit” të trazuar të luftës së ftohtë të ndezur mes lindjes dhe perëndimit. Por, sido që mund të tirrej apo të të heshtej, një gjë nuk mund të fshihej dot. Ambasada shqiptare u shpërthye nga një sasi eksplozivi i vënë me kujdes në orët e mesnatës së atij shtatori të ’74-ës pikërisht në momentin që dy familje të personelit me gra e fëmijë po flinin. Një histori sa e zhurmshme aq e mistershme. Sa e rëndë aq edhe vulgare por që gjithsesi Tirana vijoi ta quante akt terrorist ndërkohë që nuk vonoi t’i vinte edhe gishtin mbi shkaktarët. Megjithatë, komunizmi shqiptar kishte marrë goditje të rëndë. Terrori kishte folur ashpër. Urdhri i Tiranës dhe i vetë Enver Hoxhës ishte të heshtnin dhe të mos binin pre e situatave të krijuara nga Leka Zogu të cilat mund të kushtonin më shtrenjtë. Pikërisht, për atë situatë dhe për të tjera, pranon të japë këtë intervistë ekskluzive vet ish-njeriu ekzemplar i sigurimit komunizmit në Francë i maskuar me detyrën e kryediplomatit duke qenë juridikisht Sekretar i Parë i Ambasadës, Hasan Luçi.
Por, çfarë ka ndodhur në të vërtetë në atë situatë kur zhurma e të cilit shoqëroi thashethemnaja për dekada të tëra?
Si u mësua organizimi i saj në hollin e hotelit kur Leka Zogu urdhëroi aktivistët e tij dhe situata e krijuar kur njerëzit e sigurimit të ndodhur afër Lekës njoftuan me urgjencë Hasan Luçin.
Për gjithçka rreth enigmave të asaj kohe por të panjohura deri më sot i dëshmon në intervistën e tij të mëposhtme vetë zoti Luçi.

( Vijon nga numri i kaluar )

Zoti Luçi, e ndërpremë intervistën e numrit të kaluar në momentet kur pas shpërthimit u njoftuat në panik nga dezhurni, ndërkohë që së bashku me ambasadorin Javer Malo dhe Sekretarin e Parë të ambasadës, Labo Abazin u nisët të traumatizuar drejt vendit ku kishte ndodhur gjëma. Madje kujtoj se thoje se ju ishte tharë pështyma nga paniku se mos u kishte ndodhur gjë njerëzve që jetonin në ambasadë, sidomos grave dhe fëmijëve.
Sa larg ambasadës ishin apartamentet ku jetonit me familjet, ju, tre drejtuesit e Ambasadës?
Ambasada nga apartamentet ku banonim ne ishin rreth pesë kilometra larg. Më konkretisht, ne banonim shumë afër kullës “Eifel”. Kush ka qenë në Paris mund të orientohet në adresën Nr/ 86 Rruga e Federacionit; Parisi 7.
Pra shkuat në panik për fatin e njerëzve, ndërkohë që s’kishte viktima. Çfarë dëmesh konstatuat?
Gjetëm portën e jashtme të shkatërruar. Ishin thyer xhamat. Ishte prishur një pjesë muri. Dëme ishin bërë shumë edhe te familjarët e asaj lagjeje. Kishte arritur rrezja deri në një kilometër. Ndërkohë, drama psikologjike e punonjësve të ambasadës, kryesisht e fëmijëve nuk mund të përshkruhej. Ishte një llahtari e vërtetë. Ç’faj kishin ata fëmijë që donin t’i vrisnin nën rrënoja, vetëm e vetëm se Leka Zogu kërkonte pushtet dhe jepte porosi për vepra të tilla. Të irritonte së tepërmi ky veprim, kur e dije se Leka kishte informacion të plotë mbi familjet që ishin në gjumë në atë orë. Por i faleshim zotit që atë herë kishim shpëtuar me aq.
Si kishin mundur dhe ku e kishin vënë eksplozivin?
Eksplozivin e kishin vënë nga brenda portës së jashtme. Kishin kaluar kangjellat e murit rrethues dhe kishin përfunduar në oborr. Prej aty ishin afruar te porta kryesore e godinës ku kishin vendosur dhe aktivizuar eksplozivin.
Ndërtesa e ambasadës ishte një godinë trekatëshe, mbështetur apo ngjitur te dy godina të larta.
Kush jetonte në ambasadë dhe pse ata nuk jetonin në banesa jashtë godinës së saj, si juve?
Në ambasadë jetonin dy familje, pra që ishin personel i saj. Ishte familja e shifrantit dhe ajo e radistit.
Pse ata nuk jetonin jashtë ambasadës siç jetonit edhe ju të tjerët?
Së pari, për efekt fondi, sepse derisa paguhej nga shteti qiraja e ambasadës dhe kishte mundësi të strehoheshin dy familje, të paguanim edhe tre banesa të tjera?. Pastaj ishte edhe problemi i shërbimit dhe gatishmërisë në ambasadë, që në çdo kohë duhej të dihet nga dikush. Kështu që kjo gjë ishte zgjidhur.
I mbani mend me emra kush ishin konkretisht ata që banonin në ambasadë, megjithëqë jam i ndërgjegjshëm se kanë kaluar vite që nga ‘74-ra?
Ishte shifranti Naim Çipi, i cili jetonte me gruan dhe një fëmijë, si dhe Radisti Reiz Alikaj, i cili kishte aty gruan dhe tre fëmijë.
Ndërkohë që atë natë të shpërthimit u ndodh edhe Stavri Zoraqi, i cili banonte jashtë ambasadës, por që atë natë ishte me shërbim, pra dezhurn. Stavri ishte pikërisht personi që mori i alarmuar në telefon, që në çastin e shpërthimit.
Dhe fati e solli që kishin shpëtuar njerëzit?
Kjo ishte e gjitha, sepse nga ana tjetër zhurma ishte e madhe. Madje të nesërmen ishin banorët e apartamenteve që ishin në atë rrugë apo afër ambasadës ata që bërtisnin dhe bënin zhurmë për shkakun se qëkurse ishte vendosur ambasada shqiptare në atë lagje kishin pasur vetëm probleme dhe kokëçarje të padurueshme. Pra, bënin zhurmë të madhe.
Nuk më folët për policinë zoti Luçi. Pavarësisht se më parë kishte lozur rolin e sehirxhiut, tashmë besoj se mund të ketë pasur një detyrim angazhimi?!
Policia erdhi pas nesh. S’kishte pak që ne shkuam ashtu të alarmuar dhe gjysmë të zhveshur, kur ia behu dhe policia. Por polici i thënçin. E kuptova menjëherë se sërish po tallej. Ajo sa erdhi, filloi menjëherë me vlerësimin e gjendjes. Konstatoi, verifikoi, hartoi procesverbalin etj, etj. Tha që do të merreshin seriozisht. Thanë gjithashtu se kërkonin të falur që s’kishin mundur të na mbronin dot etj, etj, që pak rëndësi kishin për momentin. Por asnjëherë nuk kthyen përgjigje.
Pse bënte sikur ju mbronte?
Ki parasysh se Franca nuk e donte sistemin komunist që ishte në Shqipëri, prandaj në atë vend rrinin dhe vepronin të gjithë elementët antikomunistë me veprimtari të theksuar aktive, madje dhe Leka Zogu, Abaz Ermenji, Sadik Premte etj, të cilët kryenin përditë veprimtari politike. Ata nuk mund të kryenin asnjë veprim në qoftë se nuk do inkurajoheshin. Po ta dinin se policia nuk do t’i lejonte, seriozisht beson ti se kishte burrë nëne të ndërmerrte ato që ndërmori në mes të Parisit?
Thatë pak më parë se përgjegjësia binte mbi ju që mbulonit sigurimin e shtetit në Paris, por që ishit nën petkun e diplomatit kryesor të ambasadës. Në këtë mënyrë ju drejtonit një rrjet të sofistikuar informatorësh, duke hyrë deri në embrionin politik të vetë Leka Zogut, i cili në atë kohë ishte konsideruar nga perëndimi si pretendenti apo emri më i përshtatshëm që do të zëvendësonte Enver Hoxhën në rast përmbysjeje të pushtetit komunist. Nuk e di në se ju e kishit arritur ta nuhasnit se do t’ju ndodhte një situatë e tillë?
Patjetër që e dija, madje shumë mirë. Këtë e arrija, se unë kisha mjaft informatorë apo bashkëpunëtorë, siç i quanim neve ata të cilët ashtu siç e thatë dhe juve ishin deri në rrethin më të afërt të Leka Zogut. Pra, unë e dija shumë mirë që ajo ngjarje do të ndodhte dhe kisha njoftuar edhe policinë.
Pra, ju thatë se e dinit se do të ndodhte dhe nuk arritët të merrnit masa?
Po, e dinim shumë mirë, madje edhe kush do ta shkaktonte shpërthimin. Të thashë që unë kam pasur informatorët e mi kudo ku ishte Leka Zogu, aq sa dija se ku rrinte, çfarë bënte, çfarë thoshte, çfarë hante, çfarë synonte etj etj. Kështu që edhe për atë veprim unë kisha informacion shumë të saktë, se Leka Zogu përgatitej të hidhte eksploziv, pra të bënte shpërthim në ambasadën tonë. Madje unë e dija shumë mirë se kush ishte ngarkuar me këtë lloj aksioni. Jo vetëm kaq, por unë mësova se në këtë fushatë terrori ishte planifikuar edhe një akt i tillë në ambasadën tonë në Romë.
Problemin më të madh e kisha, se unë nuk mund të dija datën dhe orën. Kohën siç mund ta merrni me mend nuk e dinim, se ajo nuk diskutohej në takimet sekrete që ata bënin dhe që unë i mësoja menjëherë. Në ato takime merrej vendim se çfarë aksioni siç i kishte qejf t’i quante Leka Zogu, do të bënin. Kur merrej vendimi, data dhe ora i lihej rrethanave. Kështu që unë mësova menjëherë se do të hidhnin eksploziv por se kur e ku, kjo do të vendosej në momentin që atyre do t’ju krijohej mundësia. Këtë informacion unë ia përcolla edhe Stacionit të Policisë që mbulonte sigurinë e ambasadave.
Si mundët t’jua thonit, kur detyra tuaj zyrtare ishte e diplomatit dhe jo ajo që kryenit në të vërtetë?
Nuk kishit frikë se do të dekonspiroheshit si zbulues?

Unë nuk fola si zbulues, por si diplomat. U thashë që kemi parashikime, se po shkaktojnë incidente në ambasadën tonë. Sigurisht, as që mund të mendosh se lija qoftë dyshimin më të vogël se punoja me informatorë, për faktin se shpalleshe në mënyrën më emergjente “Non Grata” i atij shteti, pra i Francës, dhe e lije të gjithë punën e ngritur në mes të rrugës. Unë sipas tyre isha vetëm diplomat.
Atëherë jam kurioz për mënyrën se si ju e vinit në dijeni për shpërthimin që pritej t’ju bëhej. A mund të më flisni shumë saktë?
Konkretisht, në rastin që përcollëm shqetësimin në Policinë që merrej me sigurinë e ambasadave, e morëm atë në telefon dhe i kemi thënë se situata në ambasadën shqiptare është kritike.
Pra siç mund ta kuptosh ne bënim denoncime të situatës konkrete dhe flisnim me tone irrituese për intensifikim të akteve rrugaçërore, të cilat po shkonin përditë e më shumë drejt akteve terroriste. Ne denonconim vjedhjen e çantave të grave tona. Denonconim provokimet dhe fyerjet që na bënin bashkëkombësit tanë në çdo moment. Denonconim për skandalet që ata na shkaktonin, kur ne organizonim panaire apo ditë të kulturës shqiptare etj, etj. Pra e thënë me një fjali të vetme, ne u bënim të qartë autoriteteve se një situatë e tillë po na çonte në veprimet më të paprecedenta dhe se shteti francez e kishte detyrë të na mbronte. Ndërkohë, përdorëm edhe mënyrën e telefonatave anonime, duke mos u identifikuar se kush ishim, por që i bënim nga telefona të ndryshëm nëpër Parisit, ku njoftonim në emër të emigrantëve për atentatin që kishin përgatitur të kryenin atdhetarët tanë ndaj ambasadës shqiptare.
Ju thatë se kishit informacion, por nuk dinit kohën, ndërkohë që dinit emrin se kush ishte ngarkuar. Ishit i saktë të paktën në rastin e informacionit të emrit?
Kishim shumë të saktë që do të hidhej eksploziv. Madje e dinim se për këtë ishte caktuar emigranti politik Avdyl Banushi, i cili kishte ardhur qysh prej Amerikës për këto lloj punësh. Madje edhe në një intervistë që vetë Avdyl Banushi ka dhënë te gazeta juaj pak kohë para se të vdiste, tregon vetë momentin e vënies së eksplozivit, ndërkohë që thotë se të nesërmen e mësova se sigurimi e dinte që eksplozivin e kisha vënë unë. Ndërkohë që të them edhe një detaj tjetër të çuditshëm, se pas viteve ’90 unë dhe Avdyl Banushi kishim pirë disa herë kafe bashkë dhe kur i kam thënë për emrat e shokëve të tij të ngushtë dhe miqve më të mirë të Leka Zogut, të cilët unë i kisha bashkëpunëtorë. Ai u shokua se nuk ia kishte marrë mendja kurrë. Por ç’e do tani që unë ia thoja atij, ata kishin vdekur.
Folët për bashkëpunëtorët tuaj në përgjithësi. Kalojmë konkretisht. Si e mësuat ju pikërisht këtë aksion për të cilin po flasim me kaq hollësi?
Edhe në këtë rast po të them se njerëzit më të afërt, të cilët Leka Zogu i njihte si besnikët më të mëdhenj të tij dhe që nuk i ndante nga vetja natën dhe ditën e aq më shumë në mbledhje të tilla vendimmarrëse, ishin bashkëpunëtorët e mi. Në mbledhjen që u mor vendimi i shpërthimit të ambasadës, ne e mësuam pa mbaruar akoma mbledhja, se ku ishin mbledhur, kush ishin pjesëmarrësit, kush foli dhe kush heshti, si dhe çfarë u bisedua konkretisht, ashtu siç dinim mirë edhe vendimin banditesk për të shpërthyer një rezidencë ku flinin gra dhe fëmijë.
Si ju informuan bashkëpunëtorët e tu për momentin dhe mbledhjen ku ishte marrë vendimi, që ambasada shqiptare të hidhej në erë?
Konkretisht në atë kohë, u bë një mbledhje e posaçme nën drejtimin e Leka Zogut. Meqenëse ju i keni përzemër hollësitë konkrete, po të them se ajo mbledhje u bë në një hotel të ndodhur në sheshin “Viktor Hygo”. Saktësisht i binte midis “Harkut të Triumfit” dhe ambasadës sonë. Pra, siç e shikon ajo mbledhje u bë shumë afër ambasadës sonë, me qëllim që gjatë bisedimeve të kishin parasysh edhe situatën konkrete, pra të shikonin dhe të bënin planin më konkretisht, duke e parë objektin nga afër.
E dinit se kush merrte pjesë në atë takim që po vendoste për aksionet që do ndërmerrte mbi ju si përfaqësi?
Mund të kujtoj disa emra për shembull. Kanë marrë pjesë Avdyl Banushi, Nezir Spahia me djalin e tij Ylli Spahinë, Ramadan Tota me djalin e tij Mitat Totën, etj. Pikërisht aty u diskutua edhe kjo çështje. Por aty ne kishim dy bashkëpunëtorë. Nismëtar kryesor i këtij akti siç edhe ta përmenda ishte Avdyl Banushi, i cili kishte qenë pjesëmarrës në mbledhjen “Fronti i Rezistencës”, i mbledhur nën drejtimin e këshillit “Shqipëria e Lirë” të Nju Jorkut, që ishte qendra koordinatore që lidhte CIA-n dhe UDB-në dhe që drejtohej nga Rexhep Krasniqi, i cili në kohën e pushtimit gjerman kishte qenë anëtar i Qeverisë Kuislinge.
Mund të më tregosh emrat e bashkëpunëtorëve që ju kishit në atë takim, meqenëse kanë kaluar shumë vite qysh atëherë?
Bashkëpunëtori ynë ishte Iliaz Cingu, i cili mbante kodin 926-ta, ndërkohë që ishte edhe një djalë i ri, por për momentin unë nuk kam autorizim t’jua them emrin. Më kuptoni besoj!?
Thatë se kishit përgjegjësi që s’e parandaluat. Si i shpëtuat asaj?
Unë i raportova me kompetencë ligjore edhe linjës time zyrtare në Tiranë, edhe vetë Hysni Kapos, që u interesua personalisht se atentatorët ishin nga emigracioni ynë në Amerikë dhe ky ishte pikërisht Avdyl Banushi nga Golemi i Gjirokastrës. Madje i informova se atentatori Banushi kishte ardhur posaçërisht nga Amerika për të kryer veprimet e tij terroriste në ambasadat tona në Itali dhe Francë. Avdyl Banushi ishte pikërisht personi që kishte hyrë disa herë edhe në Shqipëri për të kryer shpërthime të ndryshme, si për shembull të hidhte në erë bustin e Leninit dhe të Stalinit.

 

(Vijon nesër )

 


 


PËRGJIGJU

Ju lutemi shkruani komentin tuaj
Ju lutem vendosni emrin tuaj ketu