Miti i Kalifatit-Historia tërthortë e Kalifatit Islam

0
785

Kalifati

Një analize nga prestigjiozja Foreign Affairs, kun ë këtë analize përfshihen edhe shqiptarët.

Në 1924, lideri turk Kemal Ataturk zyrtarisht hoqi Kalifatin Osman. Sot, shumica e diskutimeve perëndimore të Shtetit Islamik të Irakut dhe al-Sham (ISIS), grupi ekstremist që e ka deklaruar në pjesën e e territorit të Irakut dhe Sirisë, duke filluar nga kjo referenca kjo ngjarje si të ishte një pikë kthese të thellë në historinë Islame. Disa islamistët bashkëkohorë mendojnë se në këtë mënyrë, gjithashtu: ka një arsye, për shembull, se Lion Cub, botim i fëmijëve nga Vëllazëria Myslimane, dikur i dhënë Ataturkut çmimin “tradhtari çifut” duke e shpallur si “Kundërshtar të fesë së tij”

Edhe në qoftë se islamistët e sotme marrin si referencë Osmanët, edhe pse, shumica e tyre janë shumë më të përqendruar duke u përpjekur për të ri-krijuar kalifatin mëhershme: Epoka e Katër Kalifëve në rrugë të drejtë, të cilët sunduan menjëherë pas vdekjes së Muhamedit, në shekullin e shtatë, ose për shembull, kalifati Abasaid, i cili ka ekzistuar në një formë apo një tjetër për nëntë shekujt XIII (para se të shfuqizohet zyrtarisht nga Mongolët). Duke i bashkuar familjet osmane mbretërore të shekullit të nëntëmbëdhjetë me këto kalifëve një mijëvjet më parë apo më shumë, ekspertët perëndimorë dhe mendimtarët myslimanë nostalgjikë njësoj kanë ndërtuar një tregim të kalifatit si institucion të qëndrueshëm, qendror në Islam dhe të mendimit islam në mes të shekullit shtatë dhe të njëzetë. Në fakt, kalifati është një ide politike ose fetare rëndësia e cilës po bëhej gjithnjë më e zbehur sipas rrethanave.

Historitë më të fundit të kalifatit nën osmanët tregon se pse institucioni mund të jetë mendimi më i mirë se sa një fantazi- politik boshe po aq mjegullt si “diktature

e proletariatit” Islamistët bashkëkohore mendoj së keto të dyja shkojn së bashku. (Në qoftë se nuk ishin, ISIS nuk mund aq lehtë të përdorin të njëjtin term për të përshkruar mashtruesit e tyre dhe një minishtet të përgjakshme nga biznesmenët Muslimanët britanikë të përdorin për të artikuluar idenë e një lideri të zgjedhur dhe demokratike për botën islame.) Për më tepër, historia e kalifati osman sugjeron gjithashtu se duke u përpjekur për të realizuar pothuajse çdo version të kësaj fantazie, islamistët bashkëkohore mund të ballafaqohen me të njëjtat kontradikta që bllokuan forcimin e osmanve një shekull më parë.

Riemërtimi Osman

Kur Perandoria Osmane pushtoi Egjiptin dhe Gadishullin Arabik në vitin 1517, Sulltan Selimi i Ashpër, duke shpallur zyrtarisht për vete halif dhe për trashëgimtarët e tij. Përveç që morri kontrollin e qyteteve të Mekës dhe Medinës, Selimi kishte përforcuar kërkesën e tij duke sjellë një koleksion të rrobave të Profetit dhe qimeve të mjekërres së Profetit në Stamboll.

Shekuj pas faktit, osmanët vendosën se ata kishin nevojë për të bërë të gjithë procesin të duket pak më shumë i respektuar, kështu historianët të oborrit mbretëror filluan të pohojnë se trashëgimtari i fundit të kalifatit Abasit, që jetojnë në mërgim në shekuj në Kajro pas humbjes së fronit të tij, kishte dhuruar vullnetarisht titullin e tij të Sulltani Selim. Më praktikisht, osmanët mbështetën kërkesën e tyre për udhëheqje islame, duke shërbyer si mbrojtës të haxhit dhe duke dërguar një mantel të dekoruar detajisht për të mbuluar Qaben çdo vit.

Për të vënë kapje titullin në perspektivë, kur Sulltan Mehmeti II pushtoi kryeqytetin bizantin të Konstandinopojës 64 vjet pushtimit të Egjiptin nga Sulltan Selimi, ai kishte shpallur titullin Cezarit të Romës për pasardhësit e tij. Për aq sa kishte qenë kalif ajo ishte blerje më shumë se sa të qenit Cezarit për osmanëve në fund të shekullit të nëntëmbëdhjetë, ajo ishte kryesisht rezultat i një fushate politike nga ana e Sulltan Abdulhamid II për të mbledhur anti ndjenjë kolonial rreth shtetit osman dhe për të rritur legjitimiteti e tij e brendshme. Teknikat e tij përfshinin duke kërkuar që të ketë emrin e tij dhe të lexohej çdo të premte dhe shpërndarjen Koranit rreth botës myslimane nga Afrika në Indonezi.

Nuk ka dyshim se shumë muslimanë, janë ballafaquar me triumfin e kolonializmit europian në vendet e tyre, ka ardhur ideja që të admirojnë e një lideri të devotshëm dhe të fuqishme si sulltani Osman për të sfiduar imperializmin perëndimor në emër të të gjithë botës myslimane. Sigurisht, zyrtarët britanikë dhe francezë shprehën frikën në rritje në lidhje me fuqinë e tij të mundshëm ndaj subjekteve myslimane koloniale në Afrikën e Veriut dhe Indi. Edhe pse ai ishte i etur për të provuar baraspeshën e frikës së tillë, megjithatë, edhe Abdulhamid kishte dyshime të tij rreth asaj së sa mund të ketë ndikim nëpërpjekjet e tij të fitoi atë në lokalitete të tilla të largëta.

Një gjë që veçanërisht kishte shqetësuar atë ishte fakti se jo të gjithë pranuan pretendimet e tij mbi kalifatin. Ndarë nga ata që u mblodhën përreth Abdulhamid nga solidaritetit fetar ishin të tjerët, të motivuar nga nacionalizmi arab apo pakënaqësisë me tirani Abdul Hamid, i cili vuri në pikëpyetje themelet fetare të sundimit të tij. Mendimtarë të tillë, duke përfshirë edhe në disa pika Rashid Rida, justifikuan krijimin e një tjetër, kalifatit arab duke cituar Muhamedin i cili kishte thënë se halifi i vërtetë duhet të jetë një pasardhës i fisit Kurejsh të Profetit. (Osmanët, me sa duket, e pranuan vlefshmërinë e këtij citati, por kishte interpretimin e tyre të saj, në të cilin fakt Profeti do të thoshte se halifi nuk ka nevojë të jetë një pasardhës i fisit Kurejsh.)

Por, në asnjë rast, politika e dhunshme e fillim të shekullit të njëzetë krahasohet shpejt si teologji. Pavarësisht nga përpjekjet e tij më të mira si mbrojtës të besimit, Abdulhamidi vazhdonte t’i humbte territorin dhe pushtetin politik kundër forcave imperialiste krishtere. Kjo ndihmoi udhëheqësit laike të lëvizjes së Turqve të Rinj, të tillë si Enver Pasha, duke mënjanura sulltanin dhe marrin pushtetin për veten e tyre në prag të Luftës së Parë Botërore Kur Perandoria Osmane, atëherë gëzonte disa suksese ushtarake, me vonesë gjatë Luftës së Dytë Ballkanike e, Enver u bë një frymëzim për botën myslimane. Në të vërtetë, shumë fëmijë thuhet të jenë pagëzuar më emrin tij duke përfsihrië Enver Hoxhën, lideri i ardhshëm i Shqipërisë, dhe Anëar al-Sadat, lideri i ardhshëm i Egjiptit.

Trashëgimtar Arabë

Sigurisht, ylli vetë Denver-së ishte venitur, gjithashtu, me humbjen Osmanve në fund të Luftës së Parë Botërore. Ataturkut shpejt u shfaq si një hero i ri duke udhëhequr një fushatë të suksesshme për të përzënë francezët, italianët, britanikët, dhe ushtritë greke nga Anodolli Osmane. Shpejt, disa nga të njëjtit muslimanë politikisht të përshtatur që i kishte mbështetur Abdulhamid kalifat anti-perandorake gjetën edhe më shumë për të admiruar në kundërshtim armatosur Ataturkut kundër Fuqive Evropiane. Në Palestinë, për shembull, muslimanët të cilët dikur kishin kthyer në kalifi osman për mbrojtje kundër kolonëve sioniste dhe pushtuesve britanikë filluan të hidhnin dolli gëzimi për Ataturkun, duke çuar një dozë të dyshimit për zyrtarët britanik që Ataturku ishte shpallur “një shpëtimtar i ri i Islamit.

Në të njëjtën kohë, rënia e fuqisë osmane para, gjatë dhe pas Luftës së Parë Botërore i mshuan idesë së një kalifi të ri, jo-osman në botën arabe. Por kjo nuk ishte plotësisht e qartë se kush nga arbet do të jetë halifi. Rezultati ishte se kur Ataturku përfundimisht hoqi institucionin e kalifatit në vitin 1924, nuk kishte asnjë protestë të qartë dhe koherente nga bota myslimane si një e tërë. Shumë myslimanë, veçanërisht ato në Indi për të cilët kalifati ishte simbole pan-islamike dhe si i tillë ishte një pjesë e rëndësishme e anti kolonializmit, ku protestuan. Të tjerët ishin më të interesuar në manovra të tyre për pretendimin të titullit për veten e tyre.

Më e famshme ishte Husein ibn Ali, sherif i Mekës, i cili është i njohur për Laërence I Arabisë për rolin e tij kryesor në Revoltën Arabe. Si udhëheqës lokal me kontrollin e Mekës dhe Medinës-dhe një linjë me sa duket i qartë me prejardhje nga fisi-Huseinit e Profetit besonin se pas dëbimit të Osmanve nga Lindja e Mesme, ai mund të bëhet një mbret arabë, me të gjitha fuqitë e fetare dhe tokësore të kalifit. Në ndjekje të këtij qëllimi, kur Ataturk largoj në mërgim sulltanin osman, Huseini e ftoi atë në Mekë. (Monarku në mërgim por ai preferoi me shumë Rivierën Italiane.)

Disa vite më vonë, i biri Abdullahut, Hyseni themlues i Monarkisë së Jordanisë, do të deklarojë se, në përfundimin e kalifatit, turqit e kishin “dhënë shërbimin më të madh të mundshëm arabëve”, për të cilën ai ndihet sikur “duke dërguar një

telegram falenderuar Mustafa Kemal”. Sigurisht, planet Huseini nuk ka ardhur jashtë pikërisht ashtu siç pritet. Pavarësisht marrë mbështetjen britanike për skemën e tij në fillim të luftës, ai shkëlqyeshëm ra në kundërshtim të Marrëveshjes Sykes-PICOT. Frëncezet debuan djalin e tij jashtë Sirisë, kurse sauditët dëbuan jashtë Gadishullit Arabik. Që nga koha kur Hyseni deklaroi zyrtarisht vetën kalifi, gjoja me këmbënguljen e një grupi të zgjedhur të udhëheqësve myslimanë, fuqia e tij kishte rënë në pikën ku deklarata dukej si një akt dëshpërimi të pastër.

Monarkia Egjiptian, ndërkohë, ka pasur një kërkesë të vetën për të avancuar. Pavarësisht se një linjë ngushtë me britanikët dhe nga paraardhësit kirkasian shqiptarë pa ndonjë lidhje ndaj familjes së Profetit, Mbreti Fuad fshehurazi kishte paraqitur rastin e tij të ketë suksesin e Osmanve. Në fjalët e një dijetari islam, Egjipti ishte i përshtatshëm më mirë të kalifatit se sa, të themi, një nomad të shkretë si Huseinit “, sepse ajo mori të çojë në edukimin fetar dhe kishte një numër të madh të muslimanëve shumë të arsimuar dhe inteligjent.” Mbreti Idris I, i Libisë dukej gjithashtu të marr në konsideratë duke bërë një ofertë për titullin, por, si Fuadi, në fund të fundit vendosi që kishte shumë pak mbështetje për të bërë këtë zyrtare.

Mbreti i Arabisë Saudite Saud, pavarësisht përfundimisht duke gjetur Tokën e Shenjtë nga Huseinit, ishte një nga udhëheqësit e pakt që kurrë nuk kishte vënë me parë një kërkesë për të kalifat, edhe pse ideja ishte diskutuar me siguri. Familja Saudite ishte një linjë me lëvizjen Vahabi, i cili u ngrit si një rebelim kundër dekadencës të supozuar të qeverisë osmane në shekullin e tetëmbëdhjetë. Vehabit ishin shumë radikal në aspektët fetare.

Në fund, edhe pse, janë kryer akte të pandershme të grindjeve të tilla politik ishte vetëm një nga faktorët që ndihmuan të vënë në diskutim kalifatin . Shumë myslimanë ishin përgjigjur për heqjen e saj nga dyfishimi i përpjekjeve të tyre për të ndërtuar qeveritë laike kushtetuese në vendet e tyre. Dijetari egjiptian Ali Abd al-Raziq, në kritikën e tij të shkëlqyeshëm në kritikën e tij kontroverse, të vetë

idenë e një kalifati, madje shkoi aq larg sa të pretendojnë se Kurani thot “nuk i referohet kalifatit se muslimanët janë duke bërë thirrje për të.” Kjo ishte edhe periudhë ku një numër i mendimtarëve, sekularistëve dhe muslimanëve fetare njësoj, filluan bisedimet për mundësinë se halifi duhet të jetë një figurë thjesht fetar, si një “papës islamik”, ku nuk do të ketë fuqi politike por vetëm shpirtërore.

Shpresë dhe Lutje

Ajo do të jetë një gabim të mendojnë se lëvizjet islamike-të shekullit të njëzetenjëti duke u përpjekur për të ringjallur kalifatin po e bëjnë këtë në emër të një, mandati të qartë të mirë-përcaktuar islamike. Përkundrazi, ata janë lojtarë të vetëm të tjerët në një debat të gjatë shekullore për një koncept që ka marrë vetëm herë pas here në relevancën e përhapur në botën islame.

Trashëgimia e raundeve të mëparshme të këtij argumenti ende mund të ndihet sot. Nuk është çudi që, si një frymëzim historik, kalifati osman mban më ndikim në mesin e islamistëve turq, nostalgjitë e të cilëve i detyrohen shumë më të mënyrë nacionalistët turq kanë përlëvdohet perandorinë se ajo bën për të devotshmërisë së sulltanëve. Në anën tjetër, trashëgimia fetare e shekullit të tetëmbëdhjetë kritikë Abd al-Ëahhab-it të shtetit osman, e kombinuar me trashëgiminë politike të nacionalizmit më të fundit anti-Osmane Arabe, jep mjaft islamistët jo-turke arsye të mjaftueshme për të preferojnë precedentin e një kalifati Arabe .

Duke e trajtuar kalifatin osman si pikën e fundit historike të referimi për atë që islamistët aktuale aspirojnë për të, ekspertët perëndimorë të shuajnë ëndrrën bashkëkohore e një lideri, të fuqishëm universalisht respektuar në botën myslimane me ëndërr të dështuar të sulltanit për t’u bërë një figurë e tillë vetë. Suksesi politik ose ushtarak, sesa histori apo teologji, mund të sjellin legjitimitet jetëshkurtër, por dështimi në këto fusha do të sjellë pretenduesit e tjerë për pushtet.

Përgaditi: Flamur Maxharri

PËRGJIGJU

Ju lutemi shkruani komentin tuaj
Ju lutem vendosni emrin tuaj ketu